“นับจากวันที่พระพุทธเจ้าปรินิพพาน ทางคณะของเธอด้วยการสนับสนุนของพระยาอโศกและเหล่ามหาเศรษฐีแห่งเมืองศรีวิชัย จึงเริ่มการก่อสร้างเจดีย์บรรจุพระธาตุนั้นทันที  โดยระหว่างนั้นเธอก็มีดำริให้สร้างสถานที่อีกแห่งไว้คู่กันเพื่อเป็นสัญลักษณ์อะไรบางอย่าง สถานที่แห่งนี้มีลักษณะเป็นยอดปราสาททรงสี่เหลี่ยม มีฐานกว้างก่อด้วยอิฐฉาบด้วยปูนปั้นรูปดอกไม้ สิงห์สาราสัตว์ต่างๆ ตามแบบสกุลช่างท้องถิ่นละแวกนั้น

ทั้งสี่ด้านมีซุ้มประตูอันเป็นที่ตั้งของพระพุทธรูป ปางปฐมเทศนาแต่นั่งห้อยขา โดยแกะสลักจากหินสีขาวนวลเพื่อสื่อถึงความบริสุทธิ์ โดยทั้งสี่องค์หันหน้าออกไปทั้งสี่ทิศ ปราสาทหลังนี้มีกำแพงแก้วและมีประตูทางเข้าทั้งสี่ด้าน ทิศตะวันออกนอกเขตกำแพงแก้วมีปราสาทเดี่ยวขนาดเล็กอีกหนึ่งหลัง ภายในบรรจุพระพุทธรูปอีกหนึ่งองค์ นั่งห้อยขาเช่นเดียวกันแต่ไม่ได้เป็นปางปฐมเทศนา โดยวางมือไว้ที่หัวเข่าทั้งสองข้างและแกะสลักจากหินแกรนิตสีเขียวเข้ม หันหน้าเข้าหาประตูด้านทิศตะวันออกคล้ายกับกำลังรออยู่ข้างนอก เพื่อสื่อว่าพระพุทธรูปองค์นี้ยังเป็นคนธรรมดาแต่กำลังรอที่จะมาอุบัติเป็นพระพุทธเจ้าในอนาคต สถานที่แห่งนี้อยู่ห่างจากองค์พระปฐมเจดีย์ไปทางทิศใต้ราว 1 กิโลเมตร เหตุที่อชิตเถระดำริให้สร้างสถานที่แห่งนี้ ก็เพื่อเป็นสัญญลักษณ์ว่ามีพระพุทธเจ้าอุบัติขึ้นบนโลกแล้วสี่พระองค์ โดยมีพระพุทธเจ้าองค์ปัจจุบัน ที่เป็นองค์ที่สี่ อุบัติขึ้นแล้วในดินแดนสุวรรณภูมิ และจะมีพระพุทธเจ้าอีกหนึ่งพระองค์ คือพระศรีอริยเมตไตรย กำลังรอที่จะมาอุบัติขึ้นในอนาคต โดยได้สื่อออกมาด้วยสีของหิน ท่าทางและตำแหน่งที่ตั้งของพระพุทธรูปองค์ที่อยู่นอกกำแพงนั้นว่าคือพระพุทธเจ้าองค์ต่อไป  องค์พระปฐมเจดีย์และปราสาทที่บรรจุพระพุทธเจ้าสี่พระองค์ พร้อมกับปราสาทหลังเล็กที่อยู่นอกกำแพงนี้ใช้เวลาก่อสร้างทั้งสิ้น 11 เดือนจึงเสร็จสมบูรณ์ โดยมีกำหนดการสมโภชในวันขึ้น 1 ค่ำเดือน 5 ซึ่งตรงกับวันที่ 13 เมษายน โดยอชิตเถระได้ถือเอาวันเวลาดังกล่าวเป็นการเริ่มต้นวันที่ 1 ปีพุทธศักราชที่ 1 นับตั้งแต่บัดนั้นเป็นต้นมา” ท่านโภเชอธิบาย

“วันที่ 13 เมษายน…ท่านอย่าบอกนะครับว่า เรื่องนี้เกี่ยวข้องกับวันสงกรานต์ด้วย” ผมถาม

“ถูกต้องได้มีการถือเอาวันสมโภชนี้เป็นวันเริ่มต้นนับปีพุทธศักราชที่ 1 ซึ่งก็เท่ากับเป็นวันเริ่มปีใหม่ของพวกเธอไปโดยปริยาย ในส่วนของพิธีการการสมโภชเจดีย์พระบรมสารีริกธาตุครั้งนั้นท่านโทณพราหมณ์ได้กำหนดให้ประชาชนนำน้ำไปสรงพระเจดีย์ ที่สร้างขึ้นมาใหม่นี้ร่วมกัน

พิธีการสรงน้ำนี้ ถือเป็นประเพณีดั้งเดิมของพราหมณ์ที่ทำกันเป็นประจำอยู่แล้ว เพื่อเป็นการแสดงความกตัญญูและเป็นวิธีสักการะต่อสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่ตนเคารพกราบไหว้ ซึ่งพิธีกรรมทั่วไปแต่เดิมที่ทำกันเป็นประจำอยู่แล้ว คือการสรงน้ำศิวลึงค์หรือเทวรูปที่ตั้งอยู่ในเทวาลัย โดยใช้กระบวยเล็กๆ ตักน้ำไปรดที่เทวรูป เมื่อน้ำไหลชโลมทั่วองค์เทวรูปแล้ว ที่ฐานด้านล่างจะมีการเซาะร่องเล็กๆ เป็นทางให้น้ำไหลไปรวมกันยังอ่าง ที่อยู่ด้านหน้าของเทวรูปนั้นๆ เมื่อสรงน้ำเทวรูปเสร็จแล้ว เขาก็จะไปตักเอาน้ำที่ฐาน เก็บไปเป็นน้ำศักดิ์สิทธิ์ สำหรับผสมอาบ หรือดื่มกินเพื่อความเป็นศิริมงคล

แต่วิธีการสรงน้ำเจดีย์ขนาดใหญ่แบบนี้ ยังไม่เคยมีมาก่อน วันนั้น จึงมีประชาชนจำนวนมากนำน้ำสาดขึ้นไปบนเจดีย์ จนทำให้ผู้คนที่อยู่รอบเจดีย์พลอยเปียกไปด้วย ผู้ที่ขึ้นไปสรงน้ำเมื่อเดินลงมาเนื้อตัวจึงเปียกปอน ประกอบกับในเดือนเมษายนเป็นเดือนที่มีอากาศร้อน เมื่อพวกเขาสรงน้ำเจดีย์เสร็จ เนื้อตัว เสื้อผ้าก็เปียกโชก พวกเขาจึงนำน้ำมารดกันเองอย่างสนุกสนาน นับจากวันนั้นเป็นต้นมา เมื่อถึงวันขึ้นปีใหม่ผู้คนจะไปทำบุญที่วัด สรงน้ำพระพุทธรูปและพ่อแม่ครูบาอาจารย์ รวมทั้งญาติผู้ใหญ่ เพื่อเป็นการแสดงความกตัญญูต่อผู้มีพระคุณ แล้วนำน้ำมารดกันอย่างสนุกสนานสืบมาจนถึงปัจจุบัน” เขาอธิบาย

“นี่…ผมเพิ่งรู้นะครับว่า วันสงกรานต์นั้นเกี่ยวข้องกับการเริ่มต้นพุทธศักราช และเกี่ยวกับการปรินิพพานของพระพุทธเจ้าด้วย” ผมแสดงความเห็น

“เรื่องบางเรื่องอาจจะไม่มีข้อมูลในประวัติศาสตร์ เพราะตอนที่มีการเริ่มต้นมันเป็นแค่พิธีกรรมที่เกิดจากคนกลุ่มเล็กๆ ร่วมกันกำหนดขึ้น แต่หากเรื่องของคนกลุ่มเล็กๆ นี้ มันเกิดประโยชน์ต่อวิถีชีวิตของคนส่วนใหญ่ ถึงแม้ว่าเรื่องนี้จะเป็นแค่พิธีการที่เธอร่วมกันจัดขึ้นกันเองก็ตาม โดยเฉพาะเรื่องการระบุวันเริ่มต้นพุทธศักราช ซึ่งในสมัยนั้นก็มีรูปแบบการนับวันเวลาตามปฏิทินจันทรคติอยู่แล้ว คือการนับเป็นรอบๆ โดยใช้ระบบการนับปีจากสิบสองนักษัตร ซึ่งเป็นระบบการนับที่เกี่ยวกับการคำนวณดวงดาวและโหราศาสตร์ ดังนั้นหน่วยนับนี้จึงมีวงรอบที่จะเวียนมาซ้ำเดิมในทุก 12 ปี เช่นเธอเกิดวันขึ้น 1 ค่ำเดือน 1 ปีหนู แต่ถ้าผ่านไปอีก 12  ปีหากมีเด็กอีกคนหนึ่งเกิดในวันขึ้น 1 ค่ำเดือน 1 ปีหนูเหมือนกัน ก็จะถือว่ามีอายุห่างกันหนึ่งรอบ การใช้วิธีนี้จึงทำให้ประวัติศาสตร์มีความคลาดเคลื่อนไป เพราะเมื่อเวลาผ่านไปนานเข้าๆ ผ่านไปเป็นร้อยปีหรือเป็นพันปี เราจะไม่รู้ว่าที่จริงเด็กคนนี้ เกิดอยู่ในช่วงเวลาไหนหรือรอบไหนกันแน่ นี่จึงเป็นเหตุผลที่ทำให้ระบบการนับปีพุทธศักราชกลายเป็นมาตรฐาน และได้รับการยอมรับกันอย่างแพร่หลายในเวลาต่อมา โดยใช้ปีที่พระพุทธเจ้าปรินิพพานและวันฉลองสมโภชเจดีย์องค์แรกนี้เป็นจุดเริ่มต้น” เขาอธิบาย

“เรื่องราวมันเป็นอย่างนี้นี่เอง ท่านครับ แล้วการเดินทางของพระพุทธเจ้าเพื่อให้อชิตดาบสติดตาม พร้อมกับทำสัญลักษณ์เพื่อให้พุทธศาสนาหยั่งรากทั่วภูมิภาค จบที่เมืองโกสินารายณ์แค่นี้หรือครับ” ผมตั้งคำถามต่อ

“ยังหรอก เมื่อสักครู่ฉันได้บอกเธอไปแล้วว่า การเดินทางมาถึงเมืองโกสินารายณ์นี้เป็นแค่การพักครึ่งทาง เพราะที่นี่คือบ้านของพระยาอโศก การเดินทางรอนแรมมาตลอดเกือบหนึ่งปี พระพุทธเจ้าจึงใช้โอกาสนี้พักผ่อนจากความเหนื่อยล้า และวางแผนการเดินทางต่อไป เพราะนับจากนี้จะเป็นการเดินทางไปยังแคว้นใหญ่ ซึ่งมีความเจริญรุ่งเรืองด้านศาสนาอย่างมาก

เมืองที่พระองค์ผ่านมา ส่วนใหญ่เป็นเมืองที่ยังไม่ค่อยเจริญสักเท่าไหร่ แต่นับตั้งแต่เมืองศรีวิชัยที่อยู่ใกล้กับเมืองโกสินารายณ์ ซึ่งเป็นเมืองที่มีคนอาศัยอยู่อย่างหนาแน่นและเป็นเขตการค้า เป็นจุดเชื่อมต่อระหว่างแคว้นที่อยู่ทางใต้ ที่นี่จึงเป็นทั้งจุดแวะพักและเป็นจุดนัดพบเจรจาซื้อขายแลกเปลี่ยนสินค้า เมืองนี้มีความกว้างเกือบ 2 กิโลเมตร ยาวเกือบ 4 กิโลเมตร มีเศรษฐกิจดี มีท่านโทณพราหมณ์ที่มีชื่อเสียงด้านวิชาอาคม คงกระพันฟันแทงไม่เข้า เมืองนี้จึงมีเหล่าทหารหรือนักรบ มาสมัครเป็นลูกศิษย์ที่สำนักของท่านโทณพราหมณ์มากมาย และเมืองนี้ยังเป็นแหล่งหล่อเทวรูปสัมฤทธิ์ขนาดเล็ก ที่ใช้สำหรับบูชาตามบ้านเรือนที่ใหญ่ที่สุด มีการส่งไปขายยังแคว้นต่างๆ มากมาย พระพุทธเจ้าจึงต้องวางแผนให้รอบคอบก่อนจะออกเดินทาง เพื่อมิให้เกิดความขัดแย้ง” เขาอธิบาย

“แล้วพระองค์ทำอย่างไรหรือครับ”ผมถาม

“ในทางปฏิบัติ สิ่งที่ทำส่วนใหญ่ก็ไม่มีอะไรเปลี่ยนแปลงมากนักคือยังมีการนำพระเกศาธาตุไปฝังไว้ในจุดต่างๆ ตามแต่ที่เห็นว่าเหมาะสม รวมถึงการสลักรอยพระพุทธบาทลงบนก้อนหิน เพื่อเป็นสัญลักษณ์ว่า พระพุทธเจ้าเคยมาที่นี่ และมีการเพิ่มเติมสถานที่ที่เกี่ยวกับประวัติศาสตร์ของเขาเพิ่มเข้าไปด้วย เช่นสถานที่เกิดหรือเมืองที่เกิด สถานที่ตรัสรู้  สถานที่แสดงธรรมครั้งแรก วัดแห่งแรก เป็นต้น เพราะพระยาอโศกต้องการจะย้ำเตือนให้อนุชนรุ่นหลังได้ตระหนักรู้ว่า มีพระพุทธเจ้าอยู่ที่นี่จริงๆ ” เขาอธิบาย

“โอ้…น่าตื่นเต้นจังเลย… หมายความว่า ผมจะได้รู้ตำแหน่งของ สถานที่ประสูติ สถานที่ตรัสรู้ สถานที่ปฐมเทศนา ว่าอยู่ที่ไหนใช่ไหมครับ” ผมถามทันที